मुलांचे संस्कार
शास्त्रात सोळा संस्कार मोजले आहेत. त्यांपैकी आठ बालपणात येतात — आणि प्रत्येकात एखादी गोष्ट कुंडलीतून पाहिली जाते. इथे तेच लिहिले आहे: कोणता संस्कार कधी, त्यात काय होते, आणि ज्योतिष त्यात कशाच्या कामी येते.
नवजात बाळावर केला जाणारा पहिला संस्कार. मध-तुपाने जिभेवर स्वस्तिक, आणि कानात पहिला मंत्र.
लक्षात ठेवा: डॉक्टर एक वर्षाखालील बाळाला मध देण्यास स्पष्ट नाही म्हणतात (बाल-बोटुलिझमचा धोका), आणि सहा महिने फक्त आईचे दूध (किंवा डॉक्टर सांगतील तर फॉर्म्युला) — पाणी, तूप किंवा बाळगुटी नाही. विधी प्रतीकात्मक करा; बाळाच्या तोंडात काहीही जाऊ नये. सर्वात आधी आईच्या छातीशी लावणे आणि पहिल्या तासात स्तनपान — पहिले पिवळे दूध (चीक) हेच बाळाचे पहिले अन्न आहे, ते फेकू नका. जन्माच्या लसी (बीसीजी, पोलिओ, हिपॅटायटिस-बी) रुग्णालयातून निघण्याआधी दिल्या जातात.
बाळाला नाव दिले जाते. कुटुंब, पुरोहित आणि नातेवाइकांसमोर पहिल्यांदा बाळाला नावाने हाक मारली जाते.
लक्षात ठेवा: नवजातासाठी कार्यक्रम लहान ठेवा: बाळाला उचलण्याआधी सगळ्यांनी हात धुवावेत, चेहऱ्याचे मुके नकोत, आणि ज्याला सर्दी-खोकला किंवा ओठांवर फोड असतील त्याने लांब राहावे.
बाळ पहिल्यांदा घराबाहेर, मोकळ्या हवेत आणि सूर्य-चंद्रासमोर आणले जाते.
लक्षात ठेवा: सावलीत छोटीशी फेरी: सहा महिन्यांखालील बाळाला थेट उन्हापासून जपा — हलके कापड आणि टोपी — आणि चेहरा कधीही सूर्याकडे करू नका.
पहिल्यांदा अन्न — खीर किंवा भात — बाळाच्या तोंडात दिले जाते.
लक्षात ठेवा: डॉक्टर सहा पूर्ण महिन्यांनंतर मऊ घन आहार सुरू करण्याचा सल्ला देतात; संस्काराचा मुहूर्त नंतर येत असेल तर तोपर्यंत अन्न थांबवून ठेवू नका — संस्कार त्या दिवशीचे उत्सव-भोजन होऊ शकते. एक चमचा मऊ, एकजीव पदार्थ — वरून साखर, मीठ किंवा मध नाही; अख्खा सुकामेवा किंवा मनुका नाहीत; बाळ सरळ बसलेले असावे; आणि 'निवडण्याच्या' विधीतली नाणी-दागिने तोंडात जाऊ देऊ नका.
कान टोचणे — परंपरेतील संस्कारांपैकी एक.
लक्षात ठेवा: प्रशिक्षित व्यक्तीकडून, नव्या निर्जंतुक सुईने (किंवा एकदाच वापरायच्या गनने) करा, सुरुवातीच्या लसींनंतर; सोन्याचे छोटे स्टड, स्क्रूवाले — बाळी किंवा लोंबते डूल नाहीत; दिवसातून दोनदा स्वच्छता; लाली, सूज, पू किंवा ताप आला तर डॉक्टरांना दाखवा.
पहिल्यांदा डोक्याचे केस काढले जातात. अनेक कुटुंबे हे कुलदैवताच्या ठिकाणी करतात.
लक्षात ठेवा: नवीन ब्लेड (किंवा मशीन) वापरण्याचा आग्रह धरा; बाळाला स्थिर धरा; पहिल्या वर्षी टाळूची विशेष काळजी; एखादा ओरखडा आला तर स्वच्छ पाण्याने धुवा; मुंडलेले डोके उन्हापासून झाका.
अक्षरारंभ. मूल पहिल्यांदा अक्षर लिहिते — परंपरेत सरस्वती-वंदनेसह.
मुंज (व्रतबंध) — औपचारिक शिक्षणाच्या आरंभाची खूण. परंपरेनुसार आणि कुळानुसार वय वेगवेगळे मानले जाते.
पूजा आणि उपाय
मुलांसाठी शास्त्र रत्ने सांगत नाही — सवयी, दान आणि साधे पूजन सांगते. खाली तेच आहे, आणि प्रत्येकासोबत हेही की ते कुंडलीशी कसे जोडले जाते.
वाढदिवस आणि नक्षत्र दिवस
दर महिन्याला ज्या दिवशी चंद्र जन्मनक्षत्रात परत येतो, तो शास्त्र मुलाचा स्वतःचा दिवस मानते. त्या दिवशी नक्षत्र-देवतेचे साधे पूजन आणि मुलाला आवडीचे जेवण — परंपरेत एवढेच सांगितले आहे.
अश्विनी · मघा · मूळ · आश्लेषा · ज्येष्ठा · रेवती
या सहा नक्षत्रांना गंडमूळ म्हणतात. परंपरेत जन्मापासून 27व्या दिवशी, चंद्र पुन्हा त्याच नक्षत्रात आल्यावर शांती केली जाते. ही घाबरण्याची गोष्ट नाही — ही रीत आहे, आणि यामुळे कुंडलीत काही वाईट जोडले जात नाही.
लक्षात ठेवा: 27 दिवसांच्या बाळाला होमाच्या धुरापासून आणि अग्नीपासून दूर ठेवा — बाळाऐवजी आई-वडील बसू शकतात.
एखादा ग्रह कमकुवत असल्यास
कुंडलीत जो ग्रह कमकुवत असेल, त्याचा दिवस, त्याचे दान आणि त्याचा मंत्र — हेच नवग्रह शांतीचे सार. मुलांसाठी रत्ने नव्हे, सवयी आणि दान सांगितले जाते.
विद्यारंभ आणि अभ्यास
बुधवारी किंवा गुरुवारी, वसंत पंचमीला, किंवा विद्यारंभाच्या मुहूर्तावर. मुलाच्या हाताने पहिले अक्षर याच दिवशी लिहवून घेण्याची परंपरा आहे.
वारंवार तब्येत बिघडत असल्यास
कुंडलीत जो अंग किंवा तत्त्व कमजोर दिसेल, त्यानुसार परंपरेत हनुमान किंवा बटुक-भैरवाचे पूजन सांगितले आहे. वारंवार आजाराचे कारण बालरोगतज्ज्ञच शोधू शकतात — घरगुती किंवा आयुर्वेदिक कोणतेही औषध दिले असेल तर त्यांना सांगा, कारण काहींत शिसे असते. पूजन त्यासोबत आहे, त्याच्या जागी कधीच नाही — शास्त्रही हेच सांगते.
लहान अर्भकांसाठी
घरातली सर्वांत जुनी रीत — काजळ, मोहरी-मीठ, किंवा कुलदैवतासमोर दिवा. जन्मकुंडलीत याचा वेगळा दोष मोजला जात नाही; ही घरची परंपरा आहे, आणि तेवढीच राहू द्यावी.
लक्षात ठेवा: बाळाला काजळ किंवा सुरमा अजिबात लावू नका — ना डोळ्यांत, ना त्वचेवर: डॉक्टर मनाई करतात, कारण अनेकांत शिसे असते जे हातांवाटे तोंडात जाते, आणि डोळ्यांना संसर्गही होऊ शकतो. नजरेची खूण करायचीच असेल तर कानामागे शिसे-विरहित वस्तूचा छोटासा टिळा.
संस्कार आणि पूजा ही परंपरा आहे — आणि परंपरेची स्वतःची जागा आहे. पण मुलाच्या तब्येत, अभ्यास आणि मनासाठी डॉक्टर, शिक्षक आणि तुमचा वेळ — यांची जागा कोणतीही पूजा घेऊ शकत नाही, आणि शास्त्रही हेच सांगते. इथे जे लिहिले आहे ते यांच्या सोबत आहे, यांच्या जागी नाही.